Symphodus melops (Linnaeus, 1758)

Este é o serrán mais abundante en Galicia. Diferénciase deste outro rápidamente pola mancha oscura en forma de medialúa que teñen detrás de cada ollo (na foto case non se ve por causa dos isópodos parásitos). Levan ademias outra no pedúnculo caudal. A cor de fondo é moi variable, dende marrón a verde, cunha serie de puntos escuros organizados en bandas lonzitudinais da cabeza á cola. Viven en grupos en zonas de rocas a pouca profundidade, onde se alimenta de pequenos invertebrados. Os machos fan niños con algas entre as pedras ou en fendas, a onde as fémias van depositar os ovos na primavera. Son hermafroditas, primeira machos e logo fémias. Non soen pasar dos 20 cm e dos 9 anos de vida.

Centrolabrus exoletus Linnaeus, 1758

Este é un piloto, primo dos serráns e das maragotas. É un peixe pequeno que non pasa dos 20 cm, que vive en zonas de golfeiro a pouco fondo, onde come pequenos invertebrados. É bastante frecuente, vense moitas veces formando grupos numerosos nadando por riba de prominencias submarinas, en actitude "xoguetona" co submarinista. Normalmente son de cor rojiza, parda ou verdosa, coas aletas amarelas e lineas sinuosas coloridas na cabeza. Pero no verán os machos adquiren unha tonalidade azul brillante polo dorso moi característica, e as raias da cabeza acentúanse. Como o resto de lábridos, os ovos son depositados en niños feitos con algas no fondo.É un peixe que vive do norte ó sur de Europa, de Noruega a Portugal. Debaixo do mar poderíase confundir co tabernero (Ctenolabrus rupestris), pero o piloto non ten a mancha no pedúnculo caudal, entre outras diferencias. É un peixe dos chamados limpiadores, pois é frecuente un comportamento de desparasitaxe de outras especies, característica aproveitada na acuicultura de salmóns.

*Tully, O., Daly, P., Lysaght, S., Deady, S. & Varian, S. J. A. (1996). Use of cleaner-wrasse (Centrolabrus exoletus (L.) and Ctenolabrus rupestris (L.)) to control infestations of Caligus elongatus Nordmann on farmed Atlantic salmon. Aquaculture 142, 11–24.

Labrus mixtus Linnaeus, 1758

Este peixe é un can.

É inconfundible debaixo do mar, pola súa forma esbelta e cabeza puntiaguda. A coloración é diferente nos machos e nas fémias. Estas son de cor de fondo alaranxado ou rosado, con riscas azuis na cabeza moi chamativas, pero sobre todo con 2-3 manchas negras no fin da base da dorsal chegando ó pedúnculo caudal, intercaladas con manchas brancas, características da especie. Os machos xuvenis son de igual coloración as fémias pero sen as manchas características. Os machos presentan unha coloración azul escura na cabeza con líñas azuis que se extenden hacia atrás polos flancos do corpo. O resto do corpo é alaranxado (outro día poño a foto dun macho). Nos dous sexos, a marxe das aletas leva unha liña azul brillante. Na época fértil levan unha mancha branca na cabeza.

Os machos medran mais (ata 35 cm) que as fémias. Viven en zonas de pedra con golfeiro, pero chegan ata os 200 m de profundidade. As fémias son moi curiosas, nadan hacia o buceador e xiran moi cerca para volver por onde viñeron. Os machos asoman a menudo en covas, ainda que tamén se ven nadando libremente, normalmente a mais fondura.

Como moitos outros lábridos, estes peixes nacen fémias (con excepcións) e chegada unha idade cambian de sexo. Poñen os ovos en niños feitos con algas que parece ser que cuidan os dous proxenitores.

Aliméntanse de pequenos crustáceos e moluscos bivalvos.

Viven desde Noruega a Senegal, Azores e o Mediteráneo.

Phrynorhombus regius (Bonaterre, 1788)

Esta é outra especie dos chamados (na miña zona polo menos) Tapaconas.

Igual que Zeugopterus punctatus, vive co lado esquerdo para arriba, e como él é un dos poucos peixes planos que vive sobre as pedras en Galicia. Normalmente atópase en paredes, desplomes ou laxes menos inclinadas (como o da foto). Ten a habilidade de facer ventosa co corpo para manterse pegado ó sustrato. Non é dificil aproximarse a él debaixo do mar, o mais complicado é encontralo, porque teñen unha coloración que mimetiza moi ben co entorno, cunha cor de fondo marrón e con manchas rosadas, laranxas e vermellas mais ou menos grandes e intensas. O mais característico é o ocelo (mancha circular) que presenta na parte posterior do corpo, de cor laranxa rodeado de negro. Non presenta o típico antifaz de Z. punctatus. A nivel anatómico ten outras diferencias có outro tapaconas pero menos apreciables debaixo do mar. Vive desde os 10 metros ata mais alá dos 150. É de augas un pouco mais templadas que o seu primo, pois está desde o Atlántico norte ata a costa norte africana e o Mediterráneo. Come pequenos peixes e invertebrados.

Gobius cobitis Pallas, 1814

De tódolos lorchos de Galica, este é o mais grande con diferencia. Chámase gobio da pedra ou gobio xigante. Poden medir 27 cm. O da foto mediría uns 15 cm. Viven a pouco fondo, ás veces nas pozas de marea. Soportan ben augas salobres. Normalmente non baixan dos 10 m. Son zonas con moita luz, con pedras cubertas de mexillón, ourizos e algas rojas incrustantes, sempre con cavidades onde refuxiarse. É bastante tímido e pasa bastante desapercibido a pesar do seu tamaño. Comen de todo: algas, gusanos, caranguexos, ... Levan unha coloración jaspeada, con manchas oscuras e claras que os camufla moi ben no seu hábitat. Debaixo do mar é inconfunduble polo seu tamaño e hábitat. Os machos levan as aletas bordeadas de branco. Viven uns 10 anos, e son maduros con 2. Como outros lorchos, as femias deixan varios miles de ovos pegados debaixo das pedras, e os machos fertilízanos e coidanos. É subtropical, vive no Mediterráneo e no Atlántico de Marruecos ó Reino Unido (onde está protexido).

Raja montagui Fowler, 1910 (por confirmar)

Este peixe penso que é unha raia pintada. Vive un pouco mais profunda que a raia mosaico , empeza a aparecer a partir dos 15-20 metros (a foto foi feita a 18 m), ata 100-200 m. Ten unha coloración dorsal de fondo gris-marrón, cuberta de puntos escuros. Polo ventre é blanca. Nas aletas pectorais soe ter circulos de puntos que rodean pequenas manchas brancas. Distínguese moi ben debaixo do mar. Son animais ovíparos, cada femia deposita varias decenas de ovos (cápsulas) ó ano, en fondos brandos. As raias pequenas, ó nacer, tenden a seguir grandes obxetos, como son as súas nais. Comen sobre todo crustáceos do fondo. Vive en toda a costa atlántica europea (ata Mauritania) e Mediterráneo.

En Galicia péscase sobre todo con miños. En caldeirada está boa, pero non nesta época ("en maio por ben que che vaia non comas raia").

Symphodus cinereus (Bonaterre, 1788)

Esta é a femia. Son serráns pequenos (10 cm), que viven en zonas de area ou plantas mariñas. As fémias teñen unha coloración gris como a da foto, cunha bandas lonxitudinais oscuras. A papila xenital ,por onde saen os ovos, é azul e ten forma de cono. Os machos son marróns, cunha mancha na base do pedúnculo caudal (moi chamativa:negra-azul) e outra no inicio da dorsal. Ademáis levan 4-5 manchas na base ó longo da dorsal, pero poden estar mais difusas. Outro día poño a foto. Na época de reproducción (primavera, verán) os machos fan niños con algas e cunchas, sempre en zonas de area. As femias van alí a depositar os ovos, que son fertilizados rápidamente e coidados polo macho ata a eclosión. O comportamento do macho nesta época e todo un espectáculo. É un peixe que vive no Mediteráneo en no Atlántico, desde Gibraltar ata Arcachon, en profundidades someras. Aliméntase, como moitos outros serráns, de pequenos invertebrados.